Po unieważnieniu kredytu w euro kredytobiorca i bank mają wobec siebie odrębne roszczenia. Kredytobiorca może żądać zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy, natomiast bank może dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału. Sąd nie pomniejsza automatycznie roszczenia kredytobiorcy o należność banku. Zasady te dotyczą umów indeksowanych i denominowanych do euro. Sam sposób końcowego rozliczenia zależy jednak od treści wyroku, waluty poszczególnych wpłat oraz działań podjętych przez każdą ze stron.
Na czym polega zasada dwóch kondykcji?
Zasada, nazywana także teorią dwóch kondykcji, zakłada niezależność roszczeń powstałych po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu. Roszczenie kredytobiorcy o zwrot wpłaconych środków istnieje oddzielnie od roszczenia banku o zwrot kapitału.
W sprawie wszczętej przez kredytobiorcę sąd może więc zasądzić zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku bez automatycznego odliczenia kapitału. Rozliczenie należności banku wymaga podjęcia odpowiednich czynności procesowych lub złożenia skutecznego oświadczenia o potrąceniu.
Sąd Najwyższy podtrzymał teorię dwóch kondykcji między innymi w wyroku z 5 września 2025 roku, sygn. II CSKP 550/24. Szersze omówienie tego modelu rozliczeń oraz zasad naliczania odsetek opisujemy we wpisie: teoria dwóch kondykcji i odsetki ustawowe za opóźnienie. Model ten znajduje zastosowanie zarówno w przypadku kredytów frankowych, jak i eurowych.
Kiedy można unieważnić kredyt w euro?
Unieważnienie kredytu w euro oznacza stwierdzenie przez sąd, że umowa była nieważna od chwili jej zawarcia. Do takiego rozstrzygnięcia może dojść między innymi wtedy, gdy umowa zawiera niedozwolone postanowienia dotyczące mechanizmu przeliczeń walutowych i nie może dalej obowiązywać po ich usunięciu.
Podstaw do wystąpienia przeciwko bankowi nie można ocenić wyłącznie na podstawie waluty kredytu. Trzeba sprawdzić umowę, regulamin, aneksy, dokumenty dotyczące wypłaty oraz historię spłat.
Znaczenie ma również konstrukcja zobowiązania. Kredyt denominowany i kredyt indeksowany do euro opierają się na innych sposobach określania kwoty kredytu, salda i rat, ale oba rodzaje umów mogą podlegać kontroli pod kątem niedozwolonych postanowień.
Co kredytobiorca może odzyskać po unieważnieniu kredytu w euro?
Kredytobiorca może dochodzić zwrotu świadczeń nienależnie spełnionych na podstawie nieważnej umowy. W zależności od jej treści i sposobu wykonywania roszczenie może obejmować:
- raty kapitałowo-odsetkowe zapłacone w złotych;
- raty oraz inne wpłaty dokonane bezpośrednio w euro;
- prowizje pobrane przez bank;
- opłaty związane z zawarciem lub wykonywaniem nieważnej umowy;
- składki ubezpieczeniowe pobrane przez bank, jeżeli stanowiły świadczenie nienależne;
- odsetki ustawowe za opóźnienie.
Nie każda opłata związana z kredytem automatycznie podlega zwrotowi. Znaczenie ma to, kto ją otrzymał, na jakiej podstawie została pobrana i czy kredytobiorca objął ją swoim żądaniem.
Jak oblicza się rozliczenie po unieważnieniu kredytu w euro?
Rozliczenie z bankiem wymaga porównania dokumentów dotyczących wypłaty kredytu, wszystkich wpłat kredytobiorcy oraz należności wynikających z wyroku. Nie należy ograniczać obliczeń do porównania sumy rat z pierwotną kwotą kredytu.
Trzeba ustalić przede wszystkim:
- jaką kwotę bank faktycznie wypłacił kredytobiorcy;
- w jakiej walucie nastąpiła wypłata poszczególnych transz;
- ile kredytobiorca wpłacił w złotych;
- ile kredytobiorca wpłacił bezpośrednio w euro;
- jakie prowizje i opłaty pobrał bank;
- od jakiej daty należą się odsetki ustawowe za opóźnienie;
- jakie kwoty zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem;
- czy strony złożyły już oświadczenia o potrąceniu.
Wpłaty w złotych i euro należy wykazać osobno. Nie powinno się ich mechanicznie przeliczać według dowolnie wybranego kursu. Waluta roszczenia i sposób końcowego rozliczenia wynikają z żądania pozwu, treści orzeczenia oraz ewentualnego porozumienia zawartego z bankiem.
Czy bank zwraca również odsetki ustawowe za opóźnienie?
Odsetki ustawowe za opóźnienie nie stanowią rat ani opłat pobranych na podstawie umowy. Są należne z powodu opóźnienia banku w zwrocie świadczenia nienależnego.
Data rozpoczęcia ich naliczania zależy przede wszystkim od tego, kiedy roszczenie kredytobiorcy stało się wymagalne. Duże znaczenie ma więc prawidłowo sformułowane i doręczone bankowi wezwanie do zapłaty.
Odsetek nie należy automatycznie liczyć dopiero od dnia wydania prawomocnego wyroku. Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2025 roku, sygn. II CSKP 690/24, powiązał wymagalność roszczenia z wezwaniem banku do zapłaty. Szczegółowe wyjaśnienie znajduje się we wspomnianym wcześniej artykule.
Czy roszczenia kredytobiorcy i banku kompensują się automatycznie?
Nie. Zasada dwóch kondykcji nie oznacza, że roszczenia stron automatycznie się znoszą. Do rozliczenia może dojść między innymi przez:
- zapłatę należności wynikających z wyroku;
- złożenie oświadczenia o potrąceniu;
- uwzględnienie zarzutu potrącenia w postępowaniu;
- zawarcie porozumienia kompensacyjnego z bankiem.
Potrącenie wymaga spełnienia warunków przewidzianych przez prawo. Trzeba między innymi prawidłowo określić wierzytelności, ich wysokość i wymagalność. Samo zestawienie kwot w wiadomości lub tabeli nie zawsze wywoła skutek prawny.
Porozumienie kompensacyjne pozwala stronom ustalić sposób rozliczenia bardziej szczegółowo. Dokument powinien określać kwoty i waluty wierzytelności, wysokość odsetek, termin zapłaty różnicy, sposób rozliczenia kosztów procesu oraz czynności związane z zakończeniem zabezpieczeń kredytu.
Przykład rozliczenia po unieważnieniu umowy kredytu w euro
Załóżmy, że bank wypłacił kredytobiorcy 200 000 zł. Łączne roszczenie kredytobiorcy z tytułu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy wynosi 300 000 zł.
Jeżeli obie wierzytelności są wymagalne, wyrażone w tej samej walucie i dojdzie do skutecznego potrącenia, roszczenie kredytobiorcy pozostanie do wysokości 100 000 zł. Tę różnicę powinien zapłacić bank.
Przykład ma charakter uproszczony. Ostateczne rozliczenie może obejmować również odsetki ustawowe za opóźnienie, koszty procesu oraz wpłaty dokonane w euro. Gdy roszczenia występują w różnych walutach, sposób ich rozliczenia wymaga osobnego ustalenia.
Zasada dwóch kondykcji a teoria salda
Teoria dwóch kondykcji traktuje roszczenia kredytobiorcy i banku jako samodzielne. Teoria salda zakłada natomiast porównanie świadczeń i zasądzenie jedynie różnicy między nimi.
Wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 roku w sprawie C-396/24 dotyczył roszczenia dochodzonego przez bank i konieczności uwzględnienia spłat dokonanych przez konsumenta. Nie odebrał kredytobiorcy prawa do dochodzenia zwrotu wszystkich świadczeń w sprawie wszczętej przeciwko bankowi.
Czy kredytobiorca musi oddać cały kapitał po wyroku?
Bank może dochodzić zwrotu kapitału wypłaconego na podstawie nieważnej umowy. Nie zawsze oznacza to jednak, że kredytobiorca musi najpierw wykonać osobny przelew obejmujący całą kwotę kapitału.
Jeżeli roszczenia obu stron nadają się do potrącenia, końcowe rozliczenie może objąć jedynie różnicę pomiędzy nimi. Taki rezultat nie następuje samoczynnie. Wymaga skutecznego potrącenia albo zawarcia porozumienia kompensacyjnego.
Sposób działania należy dopasować do treści wyroku, wysokości należności, waluty wpłat i etapu postępowania. Nieprawidłowe oświadczenie może nie doprowadzić do umorzenia wierzytelności.
Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?
Roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału należy odróżnić od żądania dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z tych środków. Orzecznictwo TSUE nie pozwala bankowi czerpać dodatkowych korzyści z umowy uznanej za nieważną z powodu niedozwolonych postanowień.
Zagadnienie to omawiamy tutaj.
Analiza skutków unieważnienia kredytu w euro
Dokładne rozliczenie wymaga sprawdzenia umowy, zaświadczenia banku, historii spłat, dokumentów dotyczących wypłaty kredytu oraz treści wydanego wyroku. Szczególnej uwagi wymagają sprawy, w których kredytobiorca wpłacał raty zarówno w złotych, jak i w euro.
Kancelaria Korzybski Wojciński prowadzi sprawy dotyczące kredytów powiązanych z kursem euro od analizy dokumentów, przez postępowanie sądowe, aż po rozliczenie z bankiem. Możesz przesłać dokumenty do bezpłatnej analizy umowy kredytu. Po zapoznaniu się z nimi ocenimy podstawy roszczeń oraz możliwe skutki finansowe stwierdzenia nieważności umowy.
FAQ
Czy rozliczenie z bankiem następuje automatycznie po prawomocnym wyroku?
Nie. Wyrok określa obowiązki stron, ale wykonanie orzeczenia, potrącenie wierzytelności lub zawarcie porozumienia wymaga dalszych czynności. Sposób rozliczenia zależy od treści rozstrzygnięcia oraz roszczeń zgłoszonych przez bank i kredytobiorcę.
Jak rozlicza się raty zapłacone bezpośrednio w euro?
Wpłaty dokonane w euro należy wykazać oddzielnie od świadczeń spełnionych w złotych. Waluta zasądzonego roszczenia i sposób jego wykonania wynikają z żądania pozwu, dokumentacji oraz treści wyroku.
Czy bank może żądać zwrotu kapitału kredytu eurowego?
Tak. Po stwierdzeniu nieważności umowy bank może posiadać odrębne roszczenie o zwrot kwoty wypłaconej kredytobiorcy. Roszczenie to nie pomniejsza jednak automatycznie należności dochodzonej przez konsumenta.
Czy kredytobiorca zawsze otrzymuje od banku różnicę między spłatami a kapitałem?
Nie zawsze. Taki wynik może powstać po skutecznym potrąceniu lub na podstawie porozumienia kompensacyjnego. Trzeba też uwzględnić odsetki, koszty procesu, waluty roszczeń i treść prawomocnego wyroku.
Czy całkowita spłata kredytu w euro wyklucza rozliczenie z bankiem?
Nie. Spłata ostatniej raty nie przesądza o braku roszczeń wynikających z nieważnej umowy. Więcej informacji zawiera artykuł o tym, czy po całkowitej spłacie kredytu w euro można dochodzić roszczeń od banku.
Czy zasada dwóch kondykcji dotyczy kredytu denominowanego i indeksowanego do euro?
Tak, jeżeli sąd stwierdzi nieważność umowy. Różnice między kredytem denominowanym a indeksowanym wpływają na ocenę zapisów umownych, ale nie zmieniają samej zasady odrębnego rozliczania roszczeń stron.
