Jednym z najpoważniejszych problemów rynku pożyczek poza bankowych w ostatnich latach jest tzw. rolowanie zobowiązań, czyli mechanizm polegający na udzielaniu konsumentowi kolejnych pożyczek przeznaczonych na spłatę wcześniejszych, często w bardzo krótkich odstępach czasu. Praktyka ta, choć przez instytucje pożyczkowe bywa przedstawiana jako „pomoc” w spłacie zadłużenia, w rzeczywistości prowadzi do lawinowego wzrostu kosztów i w wielu przypadkach stanowi obejście przepisów ustawy o kredycie konsumenckim.
Rolowanie pożyczek skutkuje naliczaniem kolejnych prowizji i kosztów około-kredytowych, które w efekcie przekraczają ustawowe limity poza odsetkowych kosztów kredytu. Co istotne, konsumenci bardzo często nie mają realnej świadomości, że doszło do zawarcia nowej umowy – mechanizm ten bywa uruchamiany automatycznie, zwłaszcza w przypadku pożyczek udzielanych online (konsumenci nieświadomie zgadzali się na „automatyczne refinansowanie” pożyczki w przypadku braku spłaty).
Granice kosztów kredytu konsumenckiego a obejście prawa
Ustawa o kredycie konsumenckim w art. 36a–36c wprowadza jednoznaczne ograniczenia dotyczące maksymalnych kosztów poza odsetkowych. Celem tych regulacji jest ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążeniem finansowym oraz przeciwdziałanie spirali zadłużenia. Przepisy te wprost zakazują pobierania kosztów przekraczających ustawowy limit, również w sytuacji, gdy kolejne pożyczki są udzielane w krótkim czasie.
Pomimo tego część instytucji pożyczkowych próbowała i wciąć próbuje omijać prawo, traktując każdą kolejną umowę jako zupełnie odrębne zobowiązanie. W praktyce często dochodziło do angażowania kilku powiązanych kapitałowo spółek, które naprzemiennie udzielały pożyczek na spłatę poprzednich, każdorazowo naliczając nowe opłaty. Takie działania są sprzeczne nie tylko z literalnym brzmieniem przepisów, lecz także z ich celem i funkcją ochronną.
Stanowisko Prezesa UOKiK i sądów – jednoznaczna ocena rolowania pożyczek
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie zajmował jednoznaczne stanowisko wobec praktyk polegających na refinansowaniu pożyczek. W wydanych decyzjach organ wskazywał, że systemowe udzielanie kolejnych pożyczek w celu spłaty wcześniejszych, połączone z naliczaniem nowych kosztów, stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.
Szczególne znaczenie ma decyzja Prezesa UOKiK z 22 grudnia 2022 r. (nr RŁO 9/2022), potwierdzona następnie wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 18 marca 2024 r. w sprawie o sygn. akt: XVII AmA 50/23. Sąd wprost zaakceptował stanowisko organu, że refinansowanie zadłużenia przez powiązane podmioty, prowadzące do przekroczenia limitów kosztów kredytu jest bezprawne.
Podobne wnioski płyną z decyzji Prezesa UOKiK z 28 grudnia 2023 r. (nr DOZIK 19/2023), jak również z decyzji z 12 czerwca 2024 r. (nr RWR 3/2024), w której dodatkowo zakwestionowano brak proporcjonalnego obniżenia kosztów kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty. Orzeczenia te potwierdzają, że praktyki stosowane przez instytucje pożyczkowe nie znajdują żadnego usprawiedliwienia prawnego.
Jakie prawa przysługują konsumentowi
Konsumenci, którzy doświadczyli rolowania pożyczek nie są pozbawieni ochrony. W świetle aktualnego orzecznictwa i decyzji Prezesa UOKiK możliwe jest m.in.:
- dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych prowizji i kosztów około-kredytowych,
- usunięcie postanowień umownych sprzecznych z ustawą,
- żądanie proporcjonalnego obniżenia całkowitego kosztu kredytu przy wcześniejszej spłacie,
- dochodzenie roszczeń także w odniesieniu do zobowiązań już spłaconych.
Decyzje Prezesa UOKiK, zwłaszcza potwierdzone przez sądy, mają istotne znaczenie w sprawach indywidualnych i znacząco wzmacniają pozycję konsumenta w sporze z instytucjami finansowymi.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy kancelarii
Sprawy dotyczące rolowania pożyczek wymagają szczegółowej analizy umów, historii spłat oraz powiązań pomiędzy podmiotami udzielającymi finansowania. Profesjonalna pomoc prawna pozwala nie tylko ocenić, czy doszło do naruszenia prawa, lecz także skutecznie dochodzić roszczeń – zarówno na etapie przedsądowym, jak i przed sądem.
Jeżeli masz wątpliwości co do swojej pożyczki, zawierałeś kilka umów w krótkim czasie lub poniosłeś wysokie koszty refinansowania – skontaktuj się z naszą Kancelarią. Przeanalizujemy Twoją sytuację i podejmiemy działania zmierzające do odzyskania nienależnie pobranych środków. Prawo w tym zakresie staje po stronie konsumentów, dlatego warto z tej ochrony skorzystać.
Autor: apl. adw. Maciej Banaszek
