Wedle zapowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości w bieżącym roku w życie wejść ma ustawa „frankowa”, której celem jest usprawnienie postępowań sądowych dotyczących kredytów powiązanych z walutą CHF. Projektowane regulacje mają prowadzić do odciążenia wymiaru sprawiedliwości oraz przyspieszenia uzyskania przez kredytobiorców prawomocnych rozstrzygnięć w przedmiocie ustalenia nieważności umowy kredytu oraz zwrotu spełnionych przez nich świadczeń.
1. Inicjowanie powództwa równoznaczne z wstrzymaniem dalszego obowiązku spłaty rat kredytu
Projekt przewiduje automatyczne udzielenie zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu poprzez wstrzymanie obowiązku dalszej spłaty rat, począwszy od chwili doręczenia odpisu pozwu bankowi. Obecnie, pomimo obowiązku rozpoznania wniosku o zabezpieczenie w terminie 7 dni (art. 737 k.p.c.), kredytobiorcy nierzadko oczekują na jego rozstrzygnięcie przez kilka miesięcy. Dodatkowo, część sądów okręgowych wciąż odmawia zabezpieczenia, wskazując na brak interesu prawnego po stronie kredytobiorcy, pomimo utrwalonego stanowiska TSUE i Sądu Najwyższego w tym zakresie. Proponowana zmiana prowadziłaby do wyeliminowania zarówno ryzyka odmowy udzielenia zabezpieczenia, jak i przedłużającego się czasu oczekiwania na jego rozpoznanie.
2. Rozszerzenie możliwości orzekania na posiedzeniu niejawnym oraz przesłuchania na piśmie
Projekt zakłada, że sąd, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, będzie mógł rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. Przewidziano także możliwość przeprowadzania dowodów z zeznań świadków i przesłuchania stron w formie pisemnej. Wprowadzone rozwiązanie umożliwi wydanie wyroku bez konieczności przeprowadzania rozprawy, co powinno prowadzić do skrócenia czasu trwania postępowania poprzez ograniczenie konieczności wyznaczania terminów wokand.
3. Rozliczenie stron w ramach jednego postępowania
Projekt przewiduje umożliwienie zgłoszenia zarzutu potrącenia aż do momentu wydania prawomocnego wyroku. Zgodnie z nowymi regulacjami, zarzut potrącenia będzie wywoływał skutki zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i procesowej, o ile zostanie zgłoszony przez pełnomocnika procesowego. Rozwiązanie to wyeliminuje konieczność składania odrębnych oświadczeń o potrąceniu i ma zapobiec prowadzeniu równoległych procesów w przedmiocie roszczeń kredytobiorcy i banku, umożliwiając rozliczenie wzajemnych świadczeń w ramach jednego postępowania.
4. Rozszerzenie uprawnień referendarzy sądowych oraz wykonalność nieprawomocnego rozstrzygnięcia Sądu I instancji
Projekt przewiduje rozszerzenie kompetencji referendarzy sądowych o możliwość wydawania postanowień w przedmiocie umorzenia postępowania w razie cofnięcia pozwu lub apelacji. Istotną zmianą jest również nadanie wyrokom sądów pierwszej instancji zasądzającym świadczenie na rzecz kredytobiorcy klauzuli wykonalności z chwilą ogłoszenia (lub doręczenia pozwanemu w przypadku wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym). W konsekwencji bank zobowiązany byłby do wykonania orzeczenia niezależnie od zamiaru wniesienia apelacji, co w praktyce ograniczyłoby wykorzystywanie środków odwoławczych wyłącznie w celu odroczenia wykonania wyroku.
5. Podsumowanie
Projekt ustawy „frankowej” przewiduje szereg rozwiązań procesowych, które w założeniu ustawodawcy mają prowadzić do istotnego usprawnienia postępowań sądowych. Do najważniejszych należy zaliczyć:
- automatyczne wstrzymanie obowiązku dalszej spłaty kredytu po doręczeniu odpisu pozwu,
- rozszerzenie możliwości rozpoznawania spraw na posiedzeniu niejawnym oraz przeprowadzania dowodów osobowych w formie pisemnej,
- możliwość dokonania wzajemnych rozliczeń stron w jednym postępowaniu,
- rozszerzenie kompetencji referendarzy sądowych i nadanie wyrokom sądów I instancji natychmiastowej wykonalności.
Na obecnym etapie projekt znajduje się w wykazie prac legislacyjnych rządu. Nie jest zatem przesądzone, w jakim kształcie zostanie przyjęty. Ponadto część środowiska prawniczego zgłasza zastrzeżenia dotyczące jego zgodności z Konstytucją RP oraz Kartą Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
