Skorzystanie z sankcji kredytu darmowego wymaga podjęcia przez konsumenta określonej czynności. Zgodnie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim konieczne jest złożenie kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Samo występowanie nieprawidłowości w umowie nie powoduje automatycznie zmiany zasad rozliczenia kredytu.
Znaczenie ma również zachowanie terminu przewidzianego przez ustawodawcę. Dlatego przed złożeniem oświadczenia należy przeanalizować umowę, ustalić, czy istnieją podstawy do zastosowania sankcji oraz czy konsument nadal może skutecznie skorzystać z tego uprawnienia.
Czym jest oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego?
Podstawę prawną sankcji kredytu darmowego stanowi art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę określonych obowiązków ustawowych, konsument po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie.
Oświadczenie stanowi sposób wykonania szczególnego uprawnienia przyznanego konsumentowi przez ustawę. Nie należy utożsamiać go ze zwykłą reklamacją, wezwaniem do zapłaty ani samym poinformowaniem kredytodawcy o dostrzeżonych nieprawidłowościach.
Sankcja kredytu darmowego nie znajduje zastosowania automatycznie. Samo występowanie w umowie naruszenia objętego art. 45 ustawy nie zmienia jeszcze zasad rozliczenia kredytu. Konsument musi skorzystać z przysługującego mu uprawnienia poprzez złożenie kredytodawcy oświadczenia.
Skutkiem prawidłowego zastosowania sankcji jest pozbawienie kredytodawcy prawa do odsetek i innych kosztów kredytu objętych sankcją. Konsument pozostaje natomiast zobowiązany do zwrotu udostępnionego mu kapitału na zasadach wynikających z ustawy.
Oświadczenie może zostać złożone przez konsumenta osobiście albo w jego imieniu przez należycie umocowanego pełnomocnika. Jego przygotowanie powinno poprzedzać ustalenie, czy w konkretnej umowie występuje naruszenie jednego z obowiązków, z którymi ustawodawca wiąże możliwość zastosowania sankcji.
W jakim terminie należy złożyć oświadczenie?
Termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego określa art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z tym przepisem uprawnienie konsumenta wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
Nie jest to zwykły termin przedawnienia roszczenia. Ustawa mówi o wygaśnięciu uprawnienia, dlatego jego upływ może prowadzić do utraty możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
Znaczenie ma więc ustalenie, co należy rozumieć przez „wykonanie umowy”. Nie jest nim samo zawarcie umowy ani wypłata środków przez bank.
Rocznego terminu na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego nie należy liczyć od dnia uruchomienia lub wypłaty kredytu.
Za wykonanie umowy należy co do zasady uznać moment, w którym strony wykonały wszystkie obowiązki wynikające z łączącego je stosunku prawnego. W typowej sytuacji oznacza to, że roczny termin rozpoczyna swój bieg najwcześniej po całkowitej spłacie kredytu przez konsumenta.
Ma to znaczenie przy wieloletnich umowach kredytowych. Jeżeli przykładowo kredyt został udzielony w 2018 r., a całkowita spłata nastąpiła dopiero w 2025 r., sam upływ kilku lat od wypłaty środków nie oznacza utraty możliwości skorzystania z sankcji. Dla oceny terminu liczy się wykonanie umowy, a nie data udostępnienia kapitału przez kredytodawcę.
Czy całkowita spłata kredytu zawsze oznacza wykonanie umowy?
Całkowita spłata kredytu nie w każdym przypadku musi oznaczać, że właśnie tego dnia umowa została ostatecznie wykonana.
Po wcześniejszej całkowitej spłacie po stronie kredytodawcy mogą pozostać obowiązki związane z rozliczeniem umowy. Przykładem może być proporcjonalne obniżenie całkowitego kosztu kredytu i zwrot konsumentowi odpowiedniej części prowizji lub innych kosztów przypadających na okres, o który skrócono czas obowiązywania umowy.
Jeżeli konsument dokonał całkowitej wcześniejszej spłaty, a bank dopiero później przeprowadził należne rozliczenie i zwrócił część prowizji za niewykorzystany okres kredytowania, istnieją argumenty przemawiające za przyjęciem, że dopiero wykonanie również tego obowiązku przez kredytodawcę kończy wykonywanie umowy i wyznacza początek rocznego terminu z art. 45 ust. 5 ustawy.
Ustalenie momentu wykonania umowy może więc wymagać analizy nie tylko harmonogramu i daty ostatniej spłaty, lecz także późniejszych rozliczeń pomiędzy konsumentem a kredytodawcą.
Czy oświadczenie można złożyć przed całkowitą spłatą kredytu?
Roczny termin przewidziany w art. 45 ust. 5 ustawy nie oznacza, że konsument musi czekać na całkowitą spłatę kredytu.
Oświadczenie może zostać złożone również w trakcie wykonywania umowy. Roczny okres liczony od jej wykonania wyznacza końcową granicę czasową skorzystania z tego uprawnienia.
W przypadku kredytów całkowicie spłaconych trzeba natomiast ustalić datę rzeczywistego wykonania wszystkich obowiązków wynikających z umowy. Może nią być data całkowitej spłaty, ale w określonych przypadkach również data późniejszego, ostatecznego rozliczenia umowy przez bank.
Dlatego termin na złożenie oświadczenia powinien być ustalany indywidualnie dla każdej umowy, z uwzględnieniem jej spłaty oraz późniejszych rozliczeń dokonanych przez kredytodawcę.
Dlaczego oświadczenie powinno zostać poprzedzone analizą prawną umowy?
Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego nie powinno być przygotowywane w oderwaniu od treści konkretnej umowy kredytowej.
Art. 45 ustawy nie przewiduje sankcji za każdą nieprawidłowość występującą w umowie. Odsyła do określonych obowiązków kredytodawcy wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. Dopiero stwierdzenie naruszenia objętego zakresem tego przepisu pozwala ocenić zasadność zastosowania sankcji.
Analiza może obejmować między innymi sposób określenia całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu, informacje dotyczące rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, zasady naliczania określonych kosztów, informacje wymagane przez ustawę czy sposób ukształtowania niektórych uprawnień konsumenta.
Ocena nie powinna jednak sprowadzać się do mechanicznego porównania tekstu umowy z przepisami ustawy.
Przepisy dotyczące kredytu konsumenckiego stanowią implementację prawa Unii Europejskiej, a ich wykładnię kształtuje między innymi orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Rozwija się również orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych dotyczące przesłanek i skutków zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Ocena umowy wymaga więc uwzględnienia jej treści, przepisów obowiązujących w dacie jej zawarcia oraz aktualnego kierunku wykładni poszczególnych obowiązków kredytodawcy.
Analiza prawna pozwala również ustalić, czy konsumentowi nadal przysługuje uprawnienie do skorzystania z sankcji, jakie skutki może wywołać jego wykonanie oraz jakie roszczenia mogą powstać w konsekwencji zmiany sposobu rozliczenia umowy.
Z tego powodu korzystanie z ogólnodostępnych wzorów oświadczeń bez wcześniejszej analizy konkretnej umowy wiąże się z ryzykiem. Oświadczenie nie powinno opierać się na przypadkowo wybranych zarzutach ani na założeniu, że rozwiązania właściwe dla jednej umowy można automatycznie zastosować do innej.
Przygotowanie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego powinno być rezultatem wcześniejszej analizy prawnej umowy, a nie jej substytutem.
Radca prawny lub adwokat może ocenić umowę z uwzględnieniem właściwych przepisów oraz aktualnego orzecznictwa, ustalić, czy występują podstawy do zastosowania sankcji, zweryfikować zachowanie terminu, a następnie podjąć w imieniu klienta odpowiednie czynności wobec kredytodawcy.
Oświadczenie o sankcji kredytu darmowego – najważniejsze informacje
Skorzystanie z sankcji kredytu darmowego wymaga złożenia kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Dokument ten nie jest zwykłą reklamacją, lecz sposobem wykonania uprawnienia przewidzianego w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Możliwość skorzystania z tego mechanizmu jest ograniczona w czasie. Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy, przy czym ustalenie tego momentu może wymagać uwzględnienia nie tylko daty spłaty kredytu, lecz również późniejszych rozliczeń z kredytodawcą.
Przed złożeniem oświadczenia należy ustalić, czy konkretna umowa rzeczywiście daje podstawy do zastosowania sankcji oraz czy uprawnienie nadal istnieje. Dopiero na tej podstawie można podjąć decyzję o jego wykonaniu.
FAQ – oświadczenie o sankcji kredytu darmowego
Czy każdy kredyt zaciągnięty przez osobę fizyczną może zostać objęty sankcją kredytu darmowego?
Nie. Sama okoliczność, że kredytobiorcą jest osoba fizyczna, nie przesądza o możliwości skorzystania z sankcji. Trzeba ustalić, czy dana umowa podlega przepisom ustawy o kredycie konsumenckim oraz czy kredytobiorca występuje w danym stosunku prawnym jako konsument.
Kogo uznaje się za konsumenta przy ocenie możliwości zastosowania sankcji?
Pojęcie konsumenta należy rozumieć zgodnie z art. 22¹ Kodeksu cywilnego. Jest nim osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej, która nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Status ten należy oceniać w odniesieniu do konkretnej umowy.
Czy po zastosowaniu sankcji mogą powstać roszczenia o zwrot wcześniej pobranych należności?
Tak. Jeżeli kredytodawca pobrał wcześniej od konsumenta świadczenia, które w następstwie zastosowania sankcji okażą się nienależne, pojawia się również zagadnienie ich zwrotu. Ocena możliwych roszczeń wymaga uwzględnienia sposobu wykonywania i dotychczasowego rozliczania konkretnej umowy.
Czy przy ocenie sytuacji kredytobiorcy wystarczy ustalić, że w umowie znajduje się błąd?
Nie. Znaczenie ma cały stosunek prawny łączący konsumenta z kredytodawcą, sposób wykonywania umowy oraz skutki, jakie może wywołać zastosowanie sankcji. Sama identyfikacja nieprawidłowości nie daje więc pełnego obrazu sytuacji prawnej i finansowej kredytobiorcy.
