Historycznie mniejsze wahania kursu EUR w porównaniu do CHF same w sobie nie wykluczają możliwości stwierdzenia nieważności umowy kredytowej powiązanej z EUR. O tym, czy kredytobiorca może skutecznie dochodzić swoich roszczeń, decyduje przede wszystkim treść umowy oraz to, czy bank prawidłowo poinformował konsumenta o ryzyku walutowym przed zawarciem umowy.
Zmiany kursów walut i waloryzacja kredytów od lat pozostają ważnym tematem publicznym, zwłaszcza w odniesieniu do kredytów indeksowanych lub denominowanych do walut obcych, takich jak CHF, EUR czy USD. Wciąż pojawia się pytanie, czy mniejsza historyczna zmienność euro w porównaniu do franka szwajcarskiego osłabia podstawy do kwestionowania ważności umowy kredytowej. Dla wielu osób posiadających kredyt powiązany z EUR to jedna z głównych wątpliwości przy podejmowaniu decyzji o skierowaniu sprawy do sądu.
Ryzyko walutowe w kredytach powiązanych z walutą obcą
W umowach kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej zmiana kursu waluty wpływa na wysokość rat, saldo zadłużenia oraz całkowity koszt kredytu. Z tego powodu konsument przed podpisaniem umowy powinien otrzymać od banku jasne i rzetelne informacje o tym, jak wzrost kursu waluty może przełożyć się na jego zobowiązanie.
Historia takich kredytów pokazała, że produkty powiązane z walutą obcą wiązały się z dużym ryzykiem dla kredytobiorców. Z kolei orzecznictwo potwierdziło, że banki bardzo często nie przekazywały klientom pełnych i zrozumiałych informacji o tym ryzyku na etapie zawierania umowy.
Choć kurs EUR historycznie wahał się mniej gwałtownie niż kurs CHF, nie oznacza to, że osoby posiadające kredyty powiązane z euro tracą możliwość dochodzenia swoich roszczeń. Sama skala wahań kursowych nie przesądza jeszcze o ważności lub nieważności umowy.
Obowiązek informacyjny banku nie zależy od rodzaju waluty
W kredytach powiązanych z walutą obcą klauzule ryzyka walutowego łączą wysokość kredytu i wysokość spłat z kursem złotego wobec CHF, EUR lub innej waluty. W efekcie konsument ponosi ryzyko zmiany kursu, a wraz z nim ryzyko wzrostu kosztu kredytu.
Orzecznictwo pokazuje, że takie umowy ocenia się zwykle na dwóch płaszczyznach:
- pod kątem klauzuli waloryzacyjnej, czyli mechanizmu przeliczeń walutowych,
- pod kątem klauzuli ryzyka walutowego, czyli zakresu obciążenia konsumenta skutkami wzrostu kursu.
Postanowienia dotyczące ryzyka kursowego bank powinien sformułować jasno i zrozumiale. Konsument musi wiedzieć nie tylko, że kurs waluty może się zmieniać, ale również jakie skutki ekonomiczne może wywołać taki wzrost dla wysokości raty i całkowitego kosztu kredytu.
W świetle orzecznictwa TSUE, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych zakres obowiązku informacyjnego banku pozostaje taki sam niezależnie od tego, czy umowa była powiązana z CHF, EUR czy inną walutą obcą.
Jakie informacje bank powinien przekazać konsumentowi
Bank powinien poinformować kredytobiorcę między innymi o:
- skali ryzyka walutowego,
- skutkach znacznego osłabienia złotego wobec waluty obcej, także przy wzroście kursu o 100%, 150% lub 200%,
- gospodarczym tle, które może wpływać na zmiany kursowe,
- historycznym kursie waluty w okresie zbliżonym do czasu, na jaki zaciągnięto kredyt,
- nieograniczonym ryzyku walutowym po stronie konsumenta.
To oznacza, że konsument powinien dostać informacje, które realnie pozwalają ocenić skutki związania się konkretnymi postanowieniami umownymi. Bank powinien wyjaśnić, jak zmienia się wysokość zobowiązania w zależności od kursu waluty, jak działa przyjęty mechanizm przeliczeń, od czego zależy kurs waluty oraz jak wzrost kursu przełoży się na wysokość raty i saldo kredytu.
Nie wystarcza więc ogólne stwierdzenie, że kurs waluty może się zmieniać. Konsument powinien otrzymać konkretne i zrozumiałe dane, także w postaci wyliczeń pokazujących wpływ znacznego wzrostu kursu na jego zobowiązanie.
Czy mniejsza zmienność EUR ma znaczenie dla oceny umowy
Mniejsza historyczna zmienność euro względem franka szwajcarskiego nie ma decydującego znaczenia dla oceny ważności umowy. Nie zwalnia też banku z obowiązku pełnego poinformowania konsumenta o ryzyku kursowym.
Znaczenie ma nie to, czy waluta była historycznie bardziej lub mniej stabilna, lecz to:
- czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia,
- czy mechanizm waloryzacji był transparentny,
- czy bank wyjaśnił konsumentowi rzeczywistą skalę ryzyka,
- czy kredytobiorca mógł świadomie ocenić skutki ekonomiczne umowy.
Dlatego kredyt powiązany z EUR również może zostać uznany za nieważny, jeżeli bank nie dopełnił obowiązków informacyjnych albo zastosował abuzywne postanowienia umowne.
Wniosek
Historycznie mniejsze wahania kursu EUR niż CHF nie zamykają drogi do dochodzenia roszczeń z umowy kredytowej powiązanej z EUR. O możliwości stwierdzenia nieważności umowy kredytowej decyduje przede wszystkim treść postanowień umownych oraz to, czy bank prawidłowo wykonał obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka walutowego.
Ocena takiej sprawy wymaga analizy konkretnej umowy i okoliczności jej zawarcia. Dopiero wtedy można ustalić, czy w umowie znalazły się postanowienia niedozwolone oraz czy istnieją podstawy do dochodzenia nieważności kredytu.
