1. Znaczenie wyroku dla ochrony konsumentów
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2026 r., wydanym w sprawie C-902/24 (Herchoski), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej po raz kolejny jednoznacznie opowiedział się po stronie konsumentów w sporach z instytucjami bankowymi. Orzeczenie to ma istotne znaczenie dla kredytobiorców dochodzących stwierdzenia nieważności umów kredytowych zawierających niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności w sprawach dotyczących kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej. Wyrok ten wzmacnia standard ochrony konsumenta wynikający z dyrektywy 93/13 i potwierdza, że ochrona ta musi mieć charakter realny i skuteczny.
TSUE wyraźnie zaznaczył, że przedsiębiorca nie może korzystać z instrumentów prawa krajowego w sposób, który prowadziłby do osłabienia pozycji procesowej konsumenta. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których bank podejmuje działania mogące wywoływać efekt odstraszający i zniechęcać kredytobiorców do występowania na drogę sądową.
2. Zarzut potrącenia a odsetki od kapitału
Przedmiotem rozstrzygnięcia była praktyka banków polegająca na podnoszeniu w toku postępowań sądowych zarzutu potrącenia roszczenia konsumenta o zwrot spełnionych rat z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału. W praktyce procesowej zarzut ten był często wykorzystywany jako narzędzie nacisku, w szczególności poprzez żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie, liczonych od momentu wcześniejszych wezwań do zapłaty kapitału, kierowanych do konsumentów jeszcze przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy z powództwa kredytobiorców.
Trybunał jednoznacznie zakwestionował takie podejście. W wyroku wskazano, że bank nie jest uprawniony do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty kapitału przed prawomocnym stwierdzeniem nieważności umowy kredytu. Do tego momentu roszczenie banku nie ma charakteru wymagalnego, skoro sam bank twierdzi, że umowa pozostaje ważna i skuteczna. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do wewnętrznej sprzeczności i naruszenia zasady pewności prawa.
3. Koszty postępowania i sytuacja procesowa kredytobiorcy
Szczególnie istotne znaczenie ma stanowisko TSUE w zakresie kosztów procesu. Trybunał podkreślił, że sam fakt podniesienia przez bank zarzutu potrącenia nie może skutkować uznaniem konsumenta za stronę przegrywającą sprawę ani prowadzić do obciążenia go kosztami postępowania. Rozliczenie kosztów musi uwzględniać ochronny cel dyrektywy 93/13 oraz realny wynik sporu, a nie jedynie formalne zestawienie wzajemnych roszczeń.
TSUE wyraźnie zaznaczył, że system kosztów postępowania nie może być wykorzystywany jako instrument wywierania presji na konsumenta. Gdyby dopuszczono możliwość obciążania kredytobiorców kosztami tylko dlatego, że bank podniósł zarzut potrącenia, ochrona konsumencka miałaby charakter iluzoryczny i sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.
4. Praktyczne konsekwencje wyroku dla toczących się i przyszłych spraw
Wyrok TSUE z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 ma doniosłe znaczenie praktyczne zarówno dla spraw już toczących się przed sądami krajowymi, jak i dla przyszłych pozwów. Sądy krajowe są zobowiązane do stosowania wykładni zgodnej z prawem Unii, co oznacza konieczność pomijania argumentacji banków zmierzającej do naliczania odsetek przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy oraz do przerzucania kosztów postępowania na konsumentów.
W konsekwencji, ryzyko procesowe po stronie kredytobiorców ulega istotnemu ograniczeniu. Konsumenci nie muszą obawiać się, że wystąpienie z pozwem okaże się finansowo nieopłacalne tylko dlatego, że np. po rozliczeniu kapitału występuje tzw. niedopłata. Bank nie może skutecznie domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie od kapitału przed zakończeniem postępowania z powództwa kredytobiorcy, ani wykorzystywać zarzutu potrącenia jako narzędzia presji procesowej.
5. Wnioski dla kredytobiorców
Wyrok TSUE z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 potwierdza konsekwentną linię orzeczniczą, zgodnie z którą ochrona konsumentów musi mieć charakter rzeczywisty i odstraszający wobec przedsiębiorców stosujących nieuczciwe warunki umowne. Dla kredytobiorców jest to wyraźny sygnał, że aktualne orzecznictwo sprzyja podejmowaniu działań prawnych przeciwko bankom.
Osoby posiadające kredyty zawierające niedozwolone postanowienia w umowie nie powinny odkładać decyzji o dochodzeniu swoich praw przed Sądem. Skorzystanie z pomocy doświadczonej kancelarii prawnej pozwala na rzetelną analizę umowy, ocenę ryzyk oraz bezpieczne przeprowadzenie postępowania. Aktualne orzecznictwo TSUE jasno pokazuje, że ochrona konsumenta nie jest iluzoryczna – warto z niej skorzystać w sposób świadomy i profesjonalny.
