Wyrok wydany 23 kwietnia 2026 r. przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-744/24 należy traktować jako jedno z najważniejszych rozstrzygnięć ostatnich lat w kontekście kredytów konsumenckich oraz stosowania sankcji kredytu darmowego.
Nie jest to orzeczenie „rewolucyjne” w sensie tworzenia nowych instytucji prawnych. Jego znaczenie polega na czymś innym- na jednoznacznym potwierdzeniu granic konstrukcji kredytu, które w praktyce rynkowej były dotychczas często przekraczane.
Punkt wyjścia: kredyt wyższy „na papierze” niż w rzeczywistości
Stan faktyczny, który legł u podstaw rozstrzygnięcia, dobrze oddaje model stosowany przez wiele instytucji finansowych. Kredytobiorcy oferowano określoną kwotę kredytu, jednak:
- część tej kwoty nie była mu wypłacana,
- środki te były przeznaczane na pokrycie kosztów- w szczególności składki ubezpieczeniowej lub prowizji,
- całość- zarówno kapitał, jak i te koszty- była objęta oprocentowaniem.
W efekcie konsument płacił odsetki nie tylko od środków, które rzeczywiście otrzymał, lecz także od kosztów związanych z kredytem.
Stanowisko TSUE: odsetki wyłącznie od realnego kapitału
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie zakwestionował taką konstrukcję. W oparciu o Dyrektywę 2008/48/WE wskazano, że:
- „całkowita kwota kredytu” to wyłącznie środki oddane do dyspozycji konsumenta,
- „całkowity koszt kredytu” obejmuje wszelkie opłaty związane z kredytem,
- tych kategorii nie można mieszać poprzez objęcie kosztów mechanizmem oprocentowania.
W praktyce oznacza to jedno: bank nie może naliczać odsetek umownych od kosztów kredytu, nawet jeśli zostały one skredytowane.
To rozróżnienie ma charakter fundamentalny- dotyczy samej konstrukcji świadczenia konsumenta, a nie jedynie kwestii informacyjnych czy formalnych.
Potwierdzenie znaczenia sankcji kredytu darmowego
Na gruncie polskim szczególne znaczenie ma to, jak powyższe stanowisko przekłada się na interpretację ustawy o kredycie konsumenckim.
Wyrok TSUE stanowi silne potwierdzenie, że naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów około-kredytowych prowadzi do wadliwego określenia zasad oprocentowania kredytu.
A to jest jeden z kluczowych problemów analizowanych w kontekście sankcji przewidzianej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
W konsekwencji należy przyjąć, że:
- jeżeli koszty (prowizja, ubezpieczenie, opłaty) zostały doliczone do kredytu,
- a następnie objęte oprocentowaniem,
to powstaje bardzo mocna podstawa do twierdzenia, że konsumentowi przysługuje sankcja kredytu darmowego.
Wyrok TSUE nie tylko wzmacnia tę argumentację- on ją w istocie legitymizuje na poziomie prawa unijnego.
„Dobrowolność” kosztów nie ma znaczenia rozstrzygającego
W sprawie C-744/24 istotny był również wątek ubezpieczenia kredytu. Bank argumentował, że jego wykupienie miało charakter dobrowolny. Trybunał nie uznał tego za przesłankę rozstrzygającą.
Kluczowe znaczenie ma bowiem to:
- czy koszt był ekonomicznie powiązany z uzyskaniem kredytu (np. wpływał na warunki oferty),
- czy został skredytowany,
- czy zwiększał podstawę naliczania odsetek.
Jeżeli odpowiedź na te pytania jest twierdząca, to niezależnie od nazewnictwa mamy do czynienia z kosztem kredytu, który nie powinien być oprocentowany.
Skutki dla praktyki sporów z bankami
Wyrok TSUE porządkuje jedną z najważniejszych linii sporu między konsumentami a bankami. W szczególności:
- podważa argument, że „skredytowany koszt staje się częścią kapitału”,
- wzmacnia zarzut nieprawidłowego określenia elementów umowy,
- pozwala wykazać, że konstrukcja kredytu prowadzi do nieuprawnionego zwiększenia świadczenia konsumenta.
Można się spodziewać, że banki będą próbowały ograniczać znaczenie tego orzeczenia, powołując się na indywidualny charakter sprawy lub zgodę klienta na warunki umowy. Nie zmienia to jednak istoty rozstrzygnięcia- TSUE ocenił mechanizm, a nie indywidualną świadomość konsumenta.
Podsumowanie
Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. stanowi wyraźne i jednoznaczne potwierdzenie, że:
- odsetki mogą być naliczane wyłącznie od kapitału faktycznie udostępnionego konsumentowi,
- skredytowane koszty kredytu nie mogą być oprocentowane,
- naruszenie tej zasady może uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego.
Dla praktyki oznacza to istotne wzmocnienie pozycji kredytobiorców i przełoży się na treść wydawanych przez sądy powszechne orzeczeń.
