W praktyce spraw dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą coraz częściej pojawiają się sytuacje, w których kredyt został zaciągnięty przez małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej, lecz po latach doszło do rozwodu lub trwałego zerwania kontaktów. Wielu kredytobiorców błędnie zakłada, że w takiej sytuacji samodzielne dochodzenie roszczeń (w tym pieniężnych) przeciwko bankowi jest niemożliwe bez udziału byłego małżonka lub bez skutecznie podpisanej umowy cesji wierzytelności przez byłych małżonków. Obawy te często potęgowane są przez stanowisko banków, które w toku postępowań próbują kwestionować legitymację procesową jednego z kredytobiorców. Aktualne orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego jednoznacznie przeczy jednak takiej argumentacji.
W orzecznictwie sądów powszechnych nie budzi wątpliwości zasadność formułowania roszczenia niepieniężnego o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy przez jednego z kredytobiorców (zob. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2023 r. w sprawie III CZP 156/22).
Sporna natomiast pozostawała kwestia dotycząca formułowania roszczenia o zapłatę przez jednego z kredytobiorców, co było niejednokrotnie przedmiotem sporu w orzecznictwie sądów powszechnych.
Zgodnie z art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, a wykonywanie zarządu obejmuje również czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Dochodzenie roszczeń pieniężnych od banku, w szczególności roszczeń o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytowej, niewątpliwie mieści się w tym pojęciu. Jest to bowiem działanie mające na celu ochronę i przywrócenie majątku konsumenta do stanu zgodnego z prawem.
Stanowisko to zostało wyraźnie zaakcentowane w wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt II C 1814/22, w którym sąd wskazał, że nawet przy istnieniu wspólności majątkowej, po stronie każdego z kredytobiorców nie zachodzi przypadek współuczestnictwa koniecznego w zakresie roszczenia pieniężnego. Sąd podkreślił, że samodzielne wystąpienie jednego z małżonków z roszczeniem pieniężnym wobec banku jest w pełni dopuszczalne i znajduje oparcie w przepisach prawa rodzinnego.
Analogiczne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt XXV C 1230/20, wskazując, że powód był upoważniony do domagania się zapłaty całości kwoty uiszczonej w okresie trwania wspólności majątkowej. Sąd wyraźnie zaznaczył, że kwoty te wchodziły do majątku dorobkowego małżonków, a brak sprzeciwu drugiego małżonka umożliwia samodzielne dochodzenie roszczenia w sprawie przeciwko bankowi. Orzeczenie to ma szczególne znaczenie w sprawach frankowych, gdzie kontakt pomiędzy byłymi małżonkami jest utrudniony lub całkowicie zerwany.
Na aprobatę zasługuje również stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt VI ACa 438/22. Sąd Apelacyjny w Warszawie również potwierdził, że powód posiadał samodzielną legitymację procesową do wytoczenia roszczenia o zapłatę , co wynika wprost z art. 36 § 2 k.r.o.
Skuteczna ochrona konsumenta
Powyższa linia orzecznicza pozostaje w pełnej zgodności z dorobkiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności z wyrokiem z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 (Dziubak). TSUE jednoznacznie podkreślił, że ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi powinna być skuteczna i realna, a sądy krajowe mają obowiązek eliminowania z obrotu prawnego klauzul abuzywnych.
Bez wątpienia ochrona ta nie może być uzależniona od relacji pomiędzy współkredytobiorcami (byłymi małżonkami), ani od ich sytuacji osobistej po zawarciu umowy kredytowej. Przeciwna interpretacja pozbawiłaby wielu kredytobiorców – byłych małżonków, realnej ochrony wynikającej z Dyrektywy 93/13/EWG i dotychczasowego orzecznictwa TSUE.
W konsekwencji sądy w Polsce coraz częściej stwierdzają nieważność umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej oraz zasądzają na rzecz kredytobiorców zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Dotyczy to również sytuacji, w których z powództwem występuje wyłącznie jeden z byłych małżonków, działający jako konsument i współkredytobiorca.
Dla osób, które nie utrzymują kontaktu z byłym współmałżonkiem lub nie mogą liczyć na jego współdziałanie, aktualna linia orzecznicza stanowi realną szansę na dochodzenie swoich praw bez konieczności angażowania drugiej strony. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, uwzględniającej treść umowy kredytowej oraz historię spłat rat kapitałowo-odsetkowych w okresie wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wsparcie kancelarii dla kredytobiorców występujących samodzielnie z roszczeniem przeciwko bankowi
Nasza kancelaria od lat specjalizuje się w prowadzeniu spraw dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą, w tym również spraw o wysokim stopniu skomplikowania. Oferujemy kompleksową analizę prawną, rzetelną ocenę szans procesowych oraz profesjonalne reprezentowanie klientów w sporach z bankami na każdym etapie postępowania.
Jeżeli sytuacja osobista kredytobiorcy nie pozwala na wspólne dochodzenie roszczenia pieniężnego od banku, zapraszamy do kontaktu. Aktualne orzecznictwo sądów krajowych i TSUE daje kredytobiorcom silne i skuteczne narzędzia ochrony ich praw – warto z nich skorzystać przy wsparciu doświadczonej kancelarii.
Autor: apl. adw. Maciej Banaszek
